تاریخچه تشکیل مراکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی

 در سه دهه اخیر تحولات و رشد تکنولوژی ،پیشرفت و تغییر در علم پزشکی ،،نیاز به دگرگونی و تغییر در آموزش پزشکی را بیش‌ازپیش نمایان ساخت و بر این اساس مراکز توسعه آموزش باهدف ارتقای کمی و کیفی خدمات آموزشی در سطح ملی و دانشگاهی فعالیت خود را آغاز نمودند. برای اولین بار تفکر بهبود آموزش پزشکی در سال   1955 در قالب پروژه‌ای در دانشگاه بوفالو در امریکا به‌منظورارزشیابی دامنه وسیع یاددهی – یادگیری در علوم پزشکی آغاز گردید وبه دنبال آن اولین مرکز توسعه آموزش در دانشگاه وسترن ریزرو در سال 1958تأسیس شد، مرکز توسعه آموزش پزشکی در دانشگاه ایلی نویز  شیکاگو  در سال 1959ایجاد شد که هم‌اکنون یکی از مراکز فعال و معتبر دنیا محسوب می‌شود و تحت عنوان دپارتمان آموزش پزشکی فعالیت می‌نماید و در دوره‌های کوتاه و بلندمدت آموزش پزشکی دانشجو تربیت می‌کند. در انگلستان نیز فعالیت واحدهای توسعه آموزش از سال 1960آغاز گردید. درابتداهدف این مراکز بهبود جنبه‌های عملی یاددهی  بود که با رشد سریع در تعداد مراکز در قرن 21  ، این واحدها، ارتقا یادگیری  دانشجویان را در برنامه کاری خود قراردادند و در آن کشور مسئولیت ارتقای آموزش در دانشگاه‌ها به عهده واحدهای توسعه آموزش است که با عناوین متفاوتی مانند مراکز یاددهی _ یادگیری وارتقا کیفیت نامیده می‌شوند.
به دنبال تأسیس مرکز توسعه شیکاگو بنا به توصیه گروهی از مشاورین سازمان جهانی بهداشت     WHO  ، برنامه جهانی آموزش اساتید در سال 1969 توسط این مرکز طراحی و به اجرا درآمد و این مرکز تربیت اولین گروه از مدیران مراکز تربیت مدرس علوم پزشکی در جهان را بر عهده گرفت. در این طراحی آموزشی ایران به‌عنوان یکی از مراکز هشتگانه آموزش اساتید در منطقه انتخاب گردید و تعدادی از اساتید دانشگاه شیراز برای شرکت در آن دوره‌ها اعزام شدند. استادان اعزامی پس از تکمیل دوره‌های آموزشی به کشور مراجعت نموده و در سال 1351 بخش آموزش پزشکی را در دانشگاه شیراز تأسیس کردند. وظیفه عمده این مرکز ،طراحی و بهبود روش‌های آموزش ، برنامه‌ریزی و ارزشیابی در گروه پزشکی کشور و منطقه مدیترانه شرقی بود . بخش آموزش پزشکی دانشگاه  شیراز به مدت 6 سال به امر آموزش اساتید مبادرت ورزید و کارگاه‌های آموزشی موفقی درزمینهی برنامه‌ریزی، روش‌های آموزش و ارزیابی ارائه نمود و سپس این مسئولیت از مراکز منطقه‌ای به مراکز کشوری در سطح ملی و موسسه‌ای تا سال 1980 واگذار گردید .  ضرورت ایجاد مراکز پس از انتزاع رشته‌های علوم پزشکی از وزارت علوم و ادغام آنها در وزارت بهداری سابق وتاسیس وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی درسال1364 بطورمحسوس نمایان گردید.
افزایش تدریجی تعداد دانشگاه‌ها ودانشکده های علوم پزشکی که به‌منظورکمبود نیروی انسانی پزشکی وپیراپزشکی به‌طور آگاهانه ومتناسب با نیاز جامعه صورت گرفته بود از یک سو و عواملی مانند گسترش آموزش عالی، متفاوت شدن دانشجویان ورودی دانشگاه‌ها، رشد تکنولوژی آموزشی، بودجه‌های اختصاص داده شده برای پروژه‌های آموزشی وتوجه به دانشجویان به‌عنوان مخاطب از سوی دیگر می‌توانست به مرور زمان کیفیت آموزش را دچار اشکال کند از این رو به‌منظور پیشگیری از این خطر وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی درایران در سال 1364 تأسیس گردد و از آنجائی که مسئولیت آموزش پزشکی به این وزارت سپرده شد، پس‌ازآن بمنظور تسهیل در تربیت نیروی انسانی و جبران کمبود اساتید کارآمد وورزیده ، مرکز توسعه آموزش پزشکی در اواخر سال 1368 در معاونت آموزشی وزارت تأسیس گردید.
پس ازتاسیس چنین مرکزی در معاونت آموزشی وزارت بهداشت ،درمان وآموزش پزشکی ایجاد مراکز توسعه آموزش در دانشگاه‌های علوم پزشکی با هدف ارتقای کیفی آموزش به ‌عنوان یک ضرورت دردستور کار مرکز ستاد  قرارگرفت.  این مرکز باهدف ارتقای کیفی آموزش  به مدت 4 سال فعالیت‌های متعددی را ازجمله ارائه کارگاه‌های آموزشی درزمینهی مختلف آموزش پزشکی برای اعضای هیات علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور، انتشار کتاب، پمفلت و جزوه در زمینهی آموزش پزشکی و انجام پژوهش در زمینههای مختلف آموزش نظیر بررسی سؤالات امتحانی بوردهای تخصصی و .... انجام داد و به تدریج اقداماتی در جهت نیل به هدف ایجاد مراکز توسعه آموزش در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور صورت پذیرفت. مرکز توسعه ابتدا با شرکت دادن اساتید دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور در کارگاه‌های آموزشی، آنان را با موضوعات آموزش پزشکی و لزوم ایجاد مراکز توسعه در دانشگاه‌ها آشنا کرد، در مرحله بعد با انتخاب افرادی علاقه‌مند و  توانا از هردانشگاه مقدمات ایجاد مراکز توسعه را پایه ریزی و درمرحله نهایی از طریق برگزاری کارگاه‌های مشترک به آموزش اختصاصی اساتید انتخاب ‌شده که مسئول راه اندازی مراکز در دانشگاه‌های خود باشند، پرداخت. مرکز توسعه آموزش وزارتخانه در سال 1372 با مرکز مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی ادغام و وظایف اجرایی  آن به مراکز توسعه آموزش دانشگاه‌ها واگذار گردید و  بدین ترتیب مراکز جدید تحت عنوان "مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی " در دانشگاه‌های علوم پزشکی اصفهان، شهید بهشتی، ایران و سپس در سایر دانشگاه‌ها ایجادگردیدند و از آن زمان تاکنون تعداد آنها به 68 مرکز رسیده است که به ‌عنوان مغز متفکر دانشگاه ، مسئولیت ارتقای کیفی آموزش در ابعاد متنوع نظارت و هماهنگی برنامه‌های آموزشی، ارزیابی تکنیک‌های ارزشیابی نوین،تحلیل نتایج امتحانات و ارزیابی جامع از کارمندان دانشگاهی،سازمان‌دهی و نظارت بر دانشجویان،حمایت از تحقیقات در آموزش و هماهنگی و نظارت بر دفاتر توسعه آموزش در دانشکده‌ها و بیمارستان‌ها را عهده دار می باشند.
در ارتباط با نقش مراکز توسعه آموزش مطالب زیادی بیان‌شده است. جولین بکتون  در پایان نامه‌اش با عنوان طراحی مدلی برای واحدهای توسعه آموزش می‌نویسد : واحدهای توسعه آموزش دانشگاه مراکز کوچکی برای ارتقاء فرایند یاددهی یادگیری در کل دانشگاه هستند .در منبعی دیگر نیز واحدهای توسعه آموزش را به‌عنوان دپارتمان‌هایی در دانشگاه که مسئولیت بهبود کیفیت یاددهی – یادگیری را به عهده‌دارند معرفی کرده است. در گرد همایی منطقه‌ای فوریه سال 1990 نمایندگان کشورهای عضو منطقه مدیترانه  شرقی ،موارد زیر را برای مراکز توسعه آموزش پزشکی توصیه کرده‌اند:
-    به‌صورت منظم نسبت به تنظیم و ارزشیابی برنامه‌های آموزشی متناسب با نظام بهداشتی کشور اقدام نمایند.
-    در تدوین برنامه‌های آموزشی ،مراقبت‌های اولیه بهداشتی می‌بایست مورد تأیید قرار گیرد.
-    هدف‌های آموزشی به‌صورت دقیق و روشن بیان‌شده و آموزش بر مبنای تفکر جامعه نگر و با تعیین وظایف  حرفه‌ای مشخص و مورد انتظار از آموزش گیرنده تنظیم گردد.
-    اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها را به‌صورت کامل با مفاهیم،روش‌ها و نوآوری‌ها در تعلیم و تربیت گروه پزشکی آشنا ساخته و نسبت به آموزش آنها درزمینه ی فوق همت گمارند.
-    منبع آموزش را متناسب با وضعیت هر کشور تهیه نموده و فعالیت‌های خود را در این زمینه با سایر مراکز مشابه در کشور و منطقه هماهنگ سازند.
-    در طراحی و پشتیبانی از تشکیل دوره‌های آموزش مداوم و آموزش حین خدمت برای کارکنان بهداشتی فعالانه شرکت کنند.
-    تجزیه‌وتحلیل سیستم‌های آموزش نیروی انسانی برای ارائه خدمات بهداشتی را بر عهده گرفته و پژوهش‌های لازم در جهت حمایت و پیشرفت آموزش آنان را هدایت نمایند.
-    ازتبادل دستاوردهای خود با سایر مراکز مشابه داخل و خارج کشور به‌منظور استفاده هر چه بهتر از منابع موجودو تشریک مساعی با یکدیگر در انجام وظایف حمایت نمایند.